قدیمی ترین فرش ایرانی (پازیریک)

فرش ایرانی(پازیریک) قدیمی ترین فرش جهان فرش ایرانی در مجلل ترین کاخ های دنیا و اتاق های ساده و بی تکلف روستایی وجود دارند و زیبایی آن ها چشم را خیره می کند.فرش ایرانی در تمام دوران نشان دهنده  روح هنری کشور ایران است.

هنوز مشخص نیست که اولین فرش در کجا بافته شده است.اولین فرش به احتمال زیاد به وسیله افراد چادر نشین بای فرش کردن کف خاکی چادرشان بافته شده بود.ولی امکان این که فرش به وسیله مصری ها چینی ها و یا حتی به وسیله افراد دیگر اختراع شده باشد هست.

و حتی امکان این که تمام ماین فرش را خودشان اختراع کرده باشند ،بدون اینکه باهم ارتباط و با تماس داشته باشندنیز وجود دارد .به طور قطع فرش بافی به بالاترین حد خود در پنج قرن پیش از میلاد رسیده بود.این ادعا به وسیله باستان شناسان روسی سرگی رودنکو و گریازنوف در سال ۱۳۲۸ شمسی /۱۹۴۹ میلادی در دره پازیریک ( دره کوچکی در شمال کوهستان آلتایی در چنوب سیبری مرکزی در ۷۹کیلومتری مرز مغولستان )اثبات شد.ایشان کهن ترین نمونه فرش گره بافت و پرزدار جهان را در دومین مرحله کاوش های باستان شناسی خود و به طور کاملا اتفاقی از درون گوری یخ زده در ۵۰۰۰ فوتی کوه های آلتایی کشف کردند و آن را فرش پازیک را فرش گره دار نام نهادند.فرش پازیریک بر روی تابوت بزرگی یک پادشاه (دولت مرد هخامنشی)که جسدش مومیایی شده بود قرار داشت.

وقتی از کاوش هایی که در نخستین گور یخ زده انجافاق م شد چیزهای مختلفی چون فرش و لباس بیرون آمد که همه قدمتی بیش از ۲۵۰۰ سال داشتند ،نام “پازیریک” که تا آن زمان ناشناخته بود شهره آفاق شد. نتایج آزمایش با کربن رادیو اکتیو بر روی این اشیا نشان می داد که این گورها به قرن های چهارم و پنجم پش از میلاد تعلق دارند .

 

اثبات ایرانی بودن فرش پازیریک

رودنکو در اثبات ایرانی بودن این فرش در کتاب خود به نام مقادبر یخزده سیبری: سوارکاران عصر_آهن مدفون در پازیریک می نویسد:در طرح پازیریک صف های منظم مردان و چارپایان که همگی به فاصله ای معین از پی یکدیگر می آیند به روشنی یادآوری رسم های تزیینی هخامنشی و آشوری است .هم چنین شیوه گره زدن دم اسب ها و کاکل آن ها به رسم ایرانیان است.

هم در پیکر کنده های تخت جمشید و هم در فرش پازیریک ستورباناندر سمت چپ اسب گام بر می دارند و دست راست خود را بر پشت گردن اسب نهاده اند .آن چه آشکار و غیر قابل انکار است تصویر گروهی است شبیه نقش برجسته های تخت جمشیدی در صفهای منظم همگی به یک فاصله معین از پی یکدیگر می آیند.نقش گوزنفرش پازیریک از یکدیگر موارد مهم است .رودنکو یادآوری شده است که این گوزن ها از تیره گوزن زرد خالدار شاخ پهن  ایرانی است . هم چنین می نویسد :بدون این که که بتوانیم به طور حتم بگوییم این فرش کار کدامیک از سرزمین های ((ماد _ پارت) خراسان قدیم یا پارس)است ،تاریخ فرش مذکور و پارچه هایی که در پازیریک کشف شد قرن پنجم و یا اوایل قرن چهارم پیش از میلاد تشخیص داده می شود. سپس اضافه می کند:تاریخ این قالی از روی شکل اسب سواران معلوم می شود .طرز نشان دادن اسب های جنگی که به جای زین قالی بر پشت آن ها گسترانده اند و پارچه روی سینه اسب از مشخصات آشوری ها می باشد اما در روی فرش پازیریک ریزه کاری های مختلف وطرز گره زدن دم اسب ها در نقوش برجسته تخت جمشید نیز دیده می شود. بعد ها هم پروفسور رومن گیرشمن (ایران شناسی فرانسوی)به هنگام معرفی چندین ظرف سیمین و نیز تصویر چند سنگ کنده بر طاق بستان به مانندگی گوزن مشهور به “گوزن بین النهرین” و گوزن پهن شاخ ایرانی که بدن خالدارش با همان شاخ های پهناور پوشیده است توجه کرد.

وی همچنین به نفوذ هنر هخامنشی بر روی اشیای متعلق به قرون چهارم و سوم پیش از میلاد در قبر های یخ زده روسای قبیله صحرا گردان در پازیریک اشاره کرده و می نویسد :در قسمت مرکزی این فرش یک ردیف ستاره های چهار پر نقش شده که روی اشیای مکشوف در لرستان نیز دیده می شود .نقش حاشیه این فرش کاملا بنابر سنت ها هخامنشی است و دو ردیف گوزن ها سواره ها را نشان می دهد .در این فرش حتی خصوصیاتی از جنس نمد منگله دار یونانی و ایرانی نیز دیده می شود

 

خصوصیات فرش پازیریک

این فرش تقریبا چهارگوش حدود دو متر مربع وسعت دارد و تصویر سوارکاران ،آهوان در حال چرا ،جانواران افسانه ای با سر عقاب و بدن شیر بر آن نقش بسته و حاشیه ی گل دار آن را زینت بخشیده است .رنگ هایی که در فرش پازیریک به کار رفته است عبارتند از :قرمز تیره ،سبز ،آبی زرد و نارنجی کم رنگ .در طراحی فرش نقش مایه ها و نگاره ها بسیار سنجیده با قرینه سازی کامل در چارچوب نقشه ای متوازن و یک دست با رعایت کلیه اندازه ها به چشم می خورد .این شکل ها در نقشه فرش پازیریک به روشنی قابل تشخیص است. در حاشیه اول تکرار جانور افسانه ای بالدار ،در حاشیه دوم ۱۴ سوارکار، ۱۴ ستوربان ،۲۸ اسب ،در حاشیه سوم تکرار گل چهاربرگی ،در حاشیه چهارم تکرار ۲۴ گوزن خالدار شاخ پهن ،در حاشیه پنجم تکرار جانور افسانه ای(شبیه حاشیه اول) و در وسط فرش ۲۴ چهار گوش که درون هریک نگاره هشت پر دیده می شود . این فرش کلا از پشم بافته شده و تار آن اندکی کشیده شده و پودهای آن به طور شل در شماره سه یا چهار بین هر دوو ردیف گره پیچیده شده است . ریز فرش برابر ۳۶۰۰ گره در هر دسیمر مربع و نسبتا منظم و با قاعده است . فرش دارای لبه ها و کناره های کوچک ۱ در ۱٫۵ سانتی متری و در امتداد هر دو حاشیه دارای پرز فشرده و با ضخامت چند میلی متر است.

رنگ فرش تغییر یافته  و رنگ اصلی به سایه های صورتی و سبز کم رنگ تبدیل شده است ولی در اصل می بایست رنگ بسیار روشنی داشته باشد .تزیین فرش پیچیده و حاکی از بالا بودن سطح بافندگی فرش است.

 

 

فرش پازیریک هم اکنون در موزه آرمیتاژ روسیه نگهداری می شود.در ایران نیز در سال ۱۳۵۵ شمسی دو نمونه از این فرش در شرکت سهامی فرش ایران بافته شد که موزه فرش ایران یکی از آن ها را به معرض نمایش گذارده است.فرش پازیریک نمونه کم یاب و زیبایی از شاهکارهای هنر فرش بافی ایران زمین می باشد ،که با تکینیک بسیار بالا بافته شده است.

 

 

مشاهده خدمات قالیشویی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *