مختصری در باره نقش هراتی

نقش هراتی به عنوان يكي از نقوش مهم فرش ایران با رایج ترین عنوان و در واقع يكي از انواع آن ،”ماهی درهم”، شناخته می شود.
این نقش نگاره اي متشكل از دو برگ خميده متقابل (به صورت قرينه) است كه گل بزرگـي ماننـد نيلوفـر يا شاه عباسي را در ميان گرفته اند. به گفته علی حصوری آن دو برگ اساساً دو ماهي بوده‌اند که بعدها به دو برگ تبديل شده‌اند.
به دليل يافتن نمودهاي آيين مهر در نقش هراتي، از قبيل صور تجريدي ميترا و عنصر همراهي كننده وي (ماهي يا دولفين) ، می توان بنيان اين نقش را درآئين مهر(ميترائيسم ) دانست. به نظر مي رسد نقش هراتي به دليل ارتباط با موجودات آبي همچون ماهي وگل نيلوفر، مبين مفهوم ارزش و اهميت آب در حیات بوده و نماد زايش ،گردش روزگار و تداوم حيات باشد.
هر چند این نقش با نام هراتی خوانده می شود اما لزوماً مبدا آن شهر هرات نیست و به نظر می رسد که نقش مذکور در شهر هرات ، مرکز خراسان قدیم ، رواج یافته باشد. احتمال اینکه نقش هراتی درحوزه های بافندگی شرق ایران ( بویژه بیرجند و قائنات) تکامل یافته و از آنجا به نقاط دیگر گسترش یافته باشد، بعید به نظر نمی رسد.
این نقش در اواخر دوره تیموری و اوایل دوره صفوی به صورت نقشی رایج در هنر ایران به خصوص فرش درآمد و از این زمان در بیشتر حوزه های بافندگی فرش ایران متداول شده و به کشورهای دیگر همچون هند، قفقاز، ارمنستان، تركيه، سوريه ، مصر و…. نیز منتقل شده است.
شرایط اقلیمی ، شیوه های تولید و سلائق بافندگان هر منطقه ، سبب بروز تغییراتی درفرم این نقش از نظر نقشمایه های به کار رفته ، اندازه واگیره ، سبک طراحی و رنگ بندی گردید و موجب پدید آمدن انواع مختلفی از آن شده که خود عامل مهمی در شناسایی محل بافت نقش مذكور به شمار مي آيد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *