نقشه و نظم موزون نقشها

 

نقشه و نظم موزون نقشها

نقشه و نظم موزون نقشها

نقاشي نقش قالي به صورت امروزي كه روي كاغذ شطرنجي مربع ترسيم مي شود چندان قديم نيست و حتي امروز هم بسياري از قاليبافان مخصوصاً در دهات بدون نقشه كار مي كنند و فقط عقيده مبهمي نسبت به نقشه در ذهن دارند، درست مثل موسيقي‌دانهائي‌كه بدون نت دستگاههاي ايراني را از بر مي نوازند. اما قالي بدون نقشه حسابي البته ارزش هنري و اصيل ندارد.
نقشهاي قالي ايران طي اعصار و قرون تكميل شده و به صورت امروزي درآمده است. از جالب‌ترين اختصاصات نقش قالي ايران وجود نقشهاي استيليزه و اشكال منظم موزون هندسي است. شك نيست كه نظر نقاشان ايراني در ابتدا متوجه طبيعت بوده و از طبيعت الهام گرفته اند. اما اين نقشهاي طبيعي چنان تغيير شكل يافته و استيليزه شده اند كه باز شناختن اصل آنها بسيار مشكل است و حتي شناختن بعضي از اشكال و نقشهاي قالي امكان ناپذير است.
آيا اين خاصيت تحت تأثير نقاشي مينياتور و تذهيب به قالي راه يافته است؟ آيا اين خاصيت فكر لطيف و خيال پرداز ايراني است كه در عين عشق به طبيعت از آن مي گريزد و سعي دارد مخلوق ذهن خود را بنماياند؟ آيا بافت قالي و طرز قرار گرفتن تار و پود باعث شده است كه نقاش نقشها را استيليزه كند و بصورت اشكال هندسي و منظم در آورد، تا كار بافنده سهلتر گردد؟ درست معلوم نيست ، اما در استليزه بودن اشكال جاي هيچ ترديدي نيست.
در قالي ايران انواع گلها، درختها، حيوانات و پرندگان بصورتهاي طراحي شده يعني همان استيليزه بكار رفته اند و اشكال هندسي مختلف مثل لوزي ، ذوزنقه ، هشت گوشه و يا شانزده گوشه و يا طرح ترنجي اين گلها و درختها را در سينه خود جاي داده، هم آهنگي و نظم نقشها را بر عهده گرفته اند. اگر هم اين اشكال هندسي بصورت خطوط وجود نداشته باشند، باز بصورتي غير صريح و مبهم بر نقشها حكمروائي كرده اند. چنانكه مي توان مثلاً در وسط يك قالي كه گلها و برگها و درختها در آغوش هم نقشي را ساخته اند ، دور آن نقش را با حدود يك هشت گوشه محدود نمود ، بي اينكه واقعاً هشت گوشه اي وجود داشته باشد. و همين نظم هندسي است كه قالي ايران را با يك قطعه موسيقي هم آهنگ قابل مقايسه مي نمايد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *